Testis kanseri genc yastaki erkeklerde en sık gorulen kotu huylu bir hastalıktır. Gelişen kanser tedavileri sayesinde üreme hücreleri tümörü olan erkeklerin hayatta kalma oranları yüzde 90 lara ulasmıstır. Kemo- ve radyoterapi kaynaklı infertilite bu artan oranların en buyuk yan etkisidir. Çünkü bu tedavilerin sperm konsantrasyonunu azaltmanın yanında mutasyon yapan yan etkileri de vardır. Kanser tedavisine baslamadan once uygulanan semen dondurma işlemi spermlerin uzun süre saklanmasını sağlar ve boylece hastanın üreme potansiyelini korur. Dondurularak saklanmıs sperm daha ileriki bir tarihte yardımcı üreme teknikleri sayesinde  kullanılabilir. Bu makalede 21 yıl boyunca saklanmıs (literaturdeki en uzun sure) spermle elde edilen canlı dogumdan bahsedilmektedir.

G.Horne13, A.D.Atkinson1, E.H.E.Pease1, J.P.Logue2, D.R.Brison1 and BAXieberman1department of Reproductive Medicine, St Mary’s Hospital, Manchester M13 OJH and department of Clinical Oncology, Christie Hospital, Manchester, UK

Vaka raporu

1979’da, 17 yasındaki bir hastaya sağ orşidektomi gerektiren kotu huylu testikuler teratoma teshisi kondu. Tumor markerları AFP ve BETA-HCG yüksek degerlerdeydi ve CT scan sonuclarında sol para-aortic lenf nodullerinde buyume tespit edildi. Hasta acilen St Mary’s Hastanesinin Sub-fertilite laboratuarına gonderildi ve 4 farklı ejakulattan 5 ampul sperm donduruldu (tablo 1). Daha sonra kontralateral testise uygulanan bir seanslık radyoterapi aldı ama radioterapi sonunda da tumör markerlarında artıs goruldu. Ardından 4 seans kemoterapi uygulandı (cisplatin, vinblastine ve bleomycin). Tümor markerlarının artısıyla para-aortik bir kitlenin ısrarla büyümeye devam ettiği görüldü. 1981’de hastaya laparotomy uygulandı ve retroperitoneal kitle alındı. Bundan sonra hastalık kendini yinelemedi, iyileşme gözlendi ve 1992’de hasta düzenli olarak muayeneyi bıraktı. Bu noktada eşiyle birlikte bir aile olma planlarını gerceklestirme kararı aldılar.

1995’te, 3 sene boyunca normal yoldan çocuk sahibi olmaya calıstıktan sonra St Mary’s Hastanesinin Reproductive medicine departmanına basvurdular. Semen analizi hastanın azospermi oldugunu gosterdi. IVF tedavisi için beklenen bu 3 yıl boyunca azospermiyle sonuclanan pek cok semen analizi yaptırdılar. 1998’de IVF tedavisini kabul ettiler(erkek 36 yasındaydı, esi 28 yasındaydı). 4 tane IVF/ICSI tedavi siklusu uygulandı ve 5 ampul dondurulmus spermin hepsi kullanıldı. Dondurmadan once ve sonraki sperm kaliteleri tablo 1 de gosterilmiştir. Çözdürme sonrasındaki sperm kalitesi iyiydi; dollenme ve embryo transferi 4 siklusun 3 unde gercekleşti fakat sonuc basarısız oldu. 2. siklusta kotu kalite embryolar gelişti ve transfer yapılmadı. 4. IVF siklusunda, transfer edilenlerin dısında 3 adet kaliteli embryo donduruldu. Çift 2001’de embryolarını çözdürdü ve 2 adet embryo transfer edildi. Sonuc basarılı oldu ve 2002’de 3 kilo 700 gram saglıklı bir erkek bebek sahibi oldular.

 

Bu durum raporu;21 yıl sonra, IVF tedavisiyle elde edilen, canlı dogumla sonuclanan bir sperm dondurma işlemini anlatıyor. Semen kanser teshisine baglı buyuk bir duygusal stres sırasında donduruldu.  17 yasındaki biri için fertilite cok acil bir oncelik degildi. Gecmiş bir calısmamız gosteriyor ki sadece kanser tedavisi öncesi merkezimizde semen donduran erkeklerden sadece %27 si orneklerini 10 yıl içinde kullanmıs. Fakat bu durumda da goruldugu gibi semen saklatmak isteyen hastalarımızın buyuk bir bolumu genc (yas ortalaması 24), bir aile kurmayı erteleyebilirler. İngiltere’de erkek 55 yasına gelene kadar spermleri saklanabiliyor; bu da gosteriyor ki dondurulmus spermlerin kullanımıyla ilgili calısmalar en az 25 yıla kadar uzatılabilir. Yardımcı üreme tekniklerindeki gelişmelerle birlikte (örneğin tek bir spermin bile dondurularak saklanması ve daha sonra ICSI de kullanılması) çiftler için gebelik sansı artmaktadır.  Semen dondurma kemoterapi ya da radyo terapiye baslayacak olan butun erkeklere onerilmelidir. Dondurma ve cozdurmenin spermin DNA sına zarar verdiğini gosteren bazı datalar olmasına ragmen (en azından kısır erkeklerden alınan dataya gore) ; bu hasarın saklama suresiyle arttıgına dair hiçbir data yoktur. Bizim vakamızda; 21 yıl saklanmıs olmasına ragmen, cozdurme sonrası hareketli sperm oranının yüksek oldugu gorulmustur. Bu vaka raporu gosteriyor ki; dondurulup uzun süre saklamak sperm kalitesini ve üreme potansiyelini basarılı bir şekilde korur.

 

Human Reproduction vol. 19 no. 6 © European Society of Human Reproduction and Embryology 2004; all rights reserved Live birth after 21 years sperm cryopreservation

 

Table I. Semen parameters pre-freeze, post-thaw and post-preparation
Ejekulat Ampul Dond.öncesi Çöz.sonrası Hazırlama
Konsantrasyon  (X106/ml) Hareketlilik(%) Konsantrasyon (X106/ml) Hareketlilik (%) Sperm sayısı(X106/ml)
1 1 12.0 70 6.0* 14* 0.7*
1 2 12.0 70 6.0* 14* 0.7*
2 3 20.0 70 16.8 48 0.8
3 4 12.0 70 15.0 39 4.8
4 5 25.0 70 19.0 50 3.4

kaynak:Live birth with sperm cryopreserved for 21 years prior to cancer treatment: Case report